Mil Mi-8

W maju 1960 r. zespołowi Mi­chaiła Mila polecono opracowanie dwóch nowych śmigłowców: Mi-2 dla zastąpienia Mi-1 oraz Mi-8 dla zastąpienia Mi-4. Ich cechą chara­kterystyczną miało być użycie silni­ków turbinowych, mniejszych i lżej­szych niż silniki tłokowe o tej samej mocy (pierwszym w ZSRR śmi­głowcem z napędem turbinowym był Mi-6, dla Iżejszych śmigłowców nie było na razie silników turbino­wych odpowiedniej mocy). Począt­kowy zamysł był taki, aby na Mi-1 i Mi-4 po prostu zamienić silnik tło­kowy na turbinowy, nie ruszając po­zostałej konstrukcji. W obu przy­padkach okazało się to jednak nie­możliwe.

 

Początkowy wariant Mi-8, wy­konany w wersji pasażerskiej i oz­naczony W-8 (izdielije80) miał je­den silnik turbinowy AI-24W kon­strukcji Aleksandra Iwczenki (mo­dyfikacja silnika od samolotu An­24). Wirnik główny i ogonowy, układ przenoszenia mocy oraz tylna część kadłuba śmigłowca zostały przejęte bez zmian z Mi-4. Pier­wszy z dwóch zbudowanych proto­typów jednosilnikowego W-8 wy­startował 24 czerwca 1961 r., a w dwa tygodnie później został zade­monstrowany publicznie podczas pokazów na lotnisku Tuszyno w Moskwie (w NATO otrzymał nazwę Hip-A).

 

Pół roku wcześniej, w styczniu 1961 r. siły powietrzne rozpatrywa­ły projekt wojskowej, transporto­wo-desantowej wersji W-8. Zama­wiający zażądali od konstruktorów zwiększenia ładowności śmigłow­ca, czyli tym samym założenia mocniejszego zespołu napędowe­go i nowej przekładni. Równocześ­nie nalegali na dwusilnikowy układ śmigłowca, zapewniający większe bezpieczeństwo w przypadku awa­rii. Analizy możliwych rozwiązań pokazały, że nie da się wykonać tego zadania za pomocą modyfika­cji któregoś z istniejących silników, dlatego zamówiono nowy silnik tur­binowy w zespole Siergieja Izotowa (wtedy nosił on nazwę OKB-117, stąd i nazwa silnika TW2-117, TW od: turbowintowol). S. Izotow opra­cował także nową przekładnię główną dla śmigłowca. Silnik TW2­117 miał zbliżone do zachodnich odpowiedników jednostkowe zuży­cie paliwa, ale był od nich cięższy. Tym niemniej był i tak nieporówna­nie lżejszy od silnika tłokowego ASz-82W ze śmigłowca Mi-4: przy tej samej mocy maksymalnej 1700 KM masy silników wynosiły odpo­wiednio 1070 kg i 335 kg (a wiado­mo, że każdy kilogram zaoszczę­dzony na masie silnika pozwala, przy zadanym ładunku użytecz­nym, zmniejszyć masę startową śmigłowca o 3-4 kg).

 

2 sierpnia 1962 r. nowy wariant W-8A (w NATO Hip-B) po raz pier­wszy oderwał się od ziemi, a 17 września 1962 r. pilot doświadczal­ny N. Leszyn wykonał na nim pier­wszy lot. W trakcie prób tej wersji śmigłowca wprowadzano kolejne ulepszenia, m. in. w układzie stero­wania, by wreszcie 9 października 1963 r. rozpocząć próby zakładowe śmigłowca z nowym pięciołopato­wym wirnikiem nośnym. Ten wa­riant został ostatecznie przedsta­wiony do prób państwowych, które zakończył 3 listopada 1964 r. Pod koniec 1965 r. w zakładzie w Kaza­niu powstały pierwsze śmigłowce seryjne, nazwane Mi-8. Później produkcję uruchomiono także w za­kładzie w Ułan-Ude.

 

Mi-8 pobił kilka światowych re­kordów lotniczych, m. in. zasięgu w locie po trasie zamkniętej 2464 km oraz średniej prędkości 203 km/h na trasie o długości 2000 km.

 

Mi-8 produkowany był w dwóch podstawowych wersjach: pasażer­skiej Mi-8P (prototyp W-8AP) oraz transportowej Mi-8T (prototyp BAT). Różnią się one głównie spo­sobem urządzenia kabiny ładunko­wej. W wersji pasażerskiej można przewozić 28 ludzi; wersja transpo­rtowa , użytkowana przede wszy­stkim przez wojsko, zabiera 24 żoł­nierzy z uzbrojeniem, może prze­wozić ładunki o masie do 4000 kg wewnątrz ładowni lub 3000 kg na zaczepie zewnętrznym. Z zewnątrz podstawowe wersje Mi-8 odróżnić można po oknach w ładowni: pasa­żerski Mi-8P ma okna prostokątne, zaśtransportowy Mi-ST-okrągłe. W kodzie NATO obie te wersje no­szą nazwę Hip-C.

 

Zarówno Mi-8T jak i Mi-SP mo­gą być użytkowane w wariancie sa­nitarnym dla 12 rannych (chorych) lub w wariancie dźwigowym. Na zewnętrznym zaczepie pod Mi-8 można również podwieszać gumo­wy zbiornik na około 2000 litrów wody służącej do gaszenia poża­rów lub aparaturę rolniczą do roz­sypywania lub rozpylania chemika­liów. W 1980 r. na podstawie Mi-8P powstał Mi-8PA z silnikami TW2­117F, na zamówienie Japonii.

 

Kabinę ładunkową Mi-8, zarów­no wersji P jak i T, można luksuso­wo urządzić dla 7-11 osób (wersja Mi-8S lub Mi-8PS, salon). Wiele egzemplarzy Mi-8S (PS) użytko­wanych jest w wojsku jako śmi­głowce dyspozycyjne dla dowód­ców różnych szczebli.

 

W 1968 r. Mi-8 przystosowano do wykonywania zadań szturmo­wych. Po bokach Mi-8T stand­ardowo montowane są kratownice z belkami do podwieszania czte­rech wyrzutni UB-1 6-57UD, każda z szesnastoma rakietami niekie­rowanymi S-5, lub bomb. W kabi­nie załogi zainstalowano celownik. Ściśle rzecz biorąc, ta wersja nosi oznaczenie Mi-8TW (woorużon­nyj, uzbrojony), jednakże po­wszechnie stosuje się zwykłą na­zwę Mi-8T.

 

W 1975 r. powstała kolejna, zna­cznie silniej uzbrojona wersja Mi­STB (w NATO Hip-E). Otrzymała ona uzbrojenie składające się z sześciu wyrzutni UB-32 (po 32 ra­kiety S-5 w każdej) oraz czterech przeciwpancernych kierowanych pocisków rakietowych 9M17P Skorpion systemu Falanga. W przodzie kadłuba umieszczono sta­nowisko z karabinem maszyno­wym A-12,7 kal. 12,7 mm (zapas 700 nabojów), obsługiwanym przez technika pokładowego. Eks­portowa wersja Mi-8TBK, w NATO Hip-F, otrzymała zamiast czterech rakiet 9M17P sześć mniejszych, naprowadzanych przewodowo 9M14M Malutka. Śmigłowiec ten był użytkowany przez lotnictwo NRD (39 sztuk) oraz Nikaragui.

 

 

Prototyp W-8 z jednym silnikiem AI-24W oraz przekładnią i czterołopatowym wirnikiem od Mi-4. (Archiwum); Mi-BTBK przenoszący sześć mniejszych rakiet Ma/utka zamiast czterech Skor­pion (prowadnice zamontowane u gory wysięgnika) oraz sześć wyrzutni UB-32, podwieszonych pod wysięgnikiem.

Mi-8TW lotnictwa polskiego uzbrojony w cztery wyrzutnie UB-16-67.

 

 

Kratownica zzawieszonymi na niej belkami uzbrojenia i wyrzutniami UB-16-67;    Dtwarte tylne drzwi do ładowni Mi-8;   Wysięgnik na uzbrojernie śmigłowca Mi-8T8, a na nim trzy wyrzutnie UB-32z rakietami niekierowanymi oraz dwie prowadnice d/a rakiet przeciwpancernych Skorpion.

 

Oprócz przedstawionych wyżej wersji Mi-8, użytkowanych w większej liczbie, istnieją liczne wyspecjalizowane modyfikacjewojskowe, np. latające stanowiska dowodzenia i śmigłowce walki radioelek­tronicznej. Dla zaznajomienia się z nimi odsyłam do innych rozdziałów.

 

Śmigiowiec Mi-8T może być stosowany do układania min. W tym celu wewnątrz ładowni monto­wane jest urządzenie WMR-2, mieszczące dwa rzędy po 20 kaset, każda kaseta zawiera pięć min przeciwpancernych bądź przeciw­piechotnych (czyli łącznie 200 min). Miny układane są w terenie za po­mocą podajnika wysuniętego przez tylne drzwi ładowni, taśma podajni­kajest napędzana przez dwa silniki elektryczne. Układanie min jest możliwe z wysokości do 50 m. Wcześniejszym modelem śmigłow­cowego urządzenia do układania min jest WMR-1 (64 miny), zbudo­wane oryginalnie dla śmigłowca Mi-4, ale później dostosowane tak­że do Mi-8.

 

Innym wariantem jest Mi-8BT (buksir trałow), przeznaczony do rozminowywania terenu, powstały w 1974 r. Z roku 1977 pochodzi wersja Mi-8TZ (topliwo-zaprawszczik) służąca do dostarczania paliwa na wysunięte pozycje. W składzie Zachodniej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej bazującej w NRD, w 113. samodzielnej eska­drze śmigłowców w Sperenbergu znajdował się też jeden śmigłowiec Mi-8K. Od zwykłego Mi-8T różni się on prostokątnym lukiem wycię­tym w tylnych drzwiach ładowni. Najprawdopodobniej jest to śmigło­wiec służący do rozpoznania i ko­rygowania ognia (K znaczy korrektirowszczik?), a przez tylne wycięcie wysuwany jest obiektyw dużego lotniczego aparatu fotograficzne­go. Istnieje także wersja rozpo­znawcza Mi-8R.

 

Mi-8TG to śmigłowiec z dwoma silnikami TW2-117TG przystosowany do pracy na ciekłym metanie oraz zwykłym paliwie lotniczym, a

także na dowolnej ich mieszance. Wykonał on pierwszy lot w 1987 r., jako pierwszy w świecie śmigłowiec z takim napędem. Wszystkie dane Mi-8TG odpowiadają stand­ardowemu śmigłowcowi Mi-ST, je­dynie masa ładunku przewożone­go na zadaną odległość jest o 100­150 kg mniejsza, z powodu wię­kszej masy paliwa. Z zewnątrz Mi­8TG można odróżnić od Mi-8T po bocznych zbiornikach paliwa o zna­cznie większej średnicy.

 

Mi-8 jest śmigłowcem długowiecznym, jego produkcja w wersji Mi­8AT z silnikami TW2-117 trwa na­dal w zakładzie w Ułan-Ude. Wer­sja Mi-8MT, inaczej Mi-17 (omówiona oddzielnie) z silnikami TW3­117 jest produkowana zarówno w Ułan-Ude, jak i w Kazaniu. Do dziś zbudowano około 9000 śmigłow­ców wszystkich modyfikacji (1/3 w Ułan-Ude i 2/3 w Kazaniu), na eks­port wysłano 2100 śmigłowców do 55 państw świata (w tym 1290 Mi-8 oraz 810 Mi-17).

 

Pierwszym znaczącym przykładem wojennego wykorzystania Mi­8 była wojna bliskowschodni 1973-1974 r. W składzie lotnictwa Syrii była grupa śmigłowców Mi-8T (w wariancie tropikalnym Mi-8TS, tropiczeskij suchol), wykorzystywanych do desantowania, transportu, ewakuacji zestrzelonych pilotów, prowadzenia rozpoznania. Zada­nia te wykonywane były w dzień w dobrych warunkach pogodowych, w locie na skrajnie małej wysokości 10-20 m.

 

Później Mi-8 brały udział w pierwszej fazie wojny w Afganistanie, ale szybko zostały wyparte przez Mi-8MT z mocniejszymi silnikami. Uczestniczyły także, wraz z Mi-17 (Mi-8MT) w walkach w Angoli, Cza­dzie, Mozambiku, Nikaragui, w woj­nie Iraku z Iranem oraz Etiopii z Somalią. W niektórych krajach śmi­głowiec samodzielnie modyfikowa­no, np. w Egipcie na wloty powietrza Mi-8T zakładano angielskie separatory zanieczyszczeń, w Finlandii Mi-8T wyposażono w radar nawigacyjno-pogodowy.

 

CHARAKTERYSTYKA ŚMIGŁOWCA Mi-8.

Załoga. Trzech lotników: dwaj pilo­ci siedzą w kabinie z przodu kadłuba, mechanik ma odchylane sie­dzenie w przejściu między kabiną pilotów i ładownią.

Zespółnapędowyi układ przenoszenia mocy. Napęd śmigłowca Mi-8 ostatnich serii stanowią dwa silniki turbinowe TW2-117AG (po­przednio TW2-117A) o mocy startowej 1119 kW (1500 KM) każdy. Silnik ma długość 2843 mm, szero­kość 550 mm, wysokość 748 mm oraz masę suchą 334 kg. Jedno­stkowe zużycie paliwa wynosi 275 g/KMh, wydatek powietrza 8,0 kg/s, spręż sprężarki 6,6. Przekładnia główna WR-8A jest planetarna, trzystopniowa, o przełożeniu 1:62,5 (obroty wałów wej­ściowych od turbin swobodnych wynoszą 12 000 min-1, obroty wirnika głównego 192 min-'). Masa przekładni głównej wynosi 785 kg. Paliwo umieszczone jest w zbiorni­ku rozchodowym o pojemności 445 I umieszczonym nad sufitem ła­downi oraz dwóch zbiornikach zamocowanych na stałe na zewnątrz po bokach kadłuba: prawym o pojemności 1030 I i lewym - 1140 I (niektóre śmigłowce mają krótsze zbiorniki zewnętrzne, lewy ma 745 I, a prawy 680 I). Przy przebazowaniu wewnątrz kabiny ładunkowej można założyć jeden lub dwa zbiorniki dodatkowe o pojemności po 915 I, maksymalny łączny zapas paliwa wynosi 4445 I(3447 kg).

Płatowiec. Kadłub ma całkowicie metalową, nitowaną konstrukcję typu półskorupowego. Technologicz­nie dzieli się na przedział przedni i środkowy, a także belkę ogonową i belkę końcową. W części przedniej znajduje się kabina załogi. W części środkowej ładownia, a nad nią silniki wraz z przekładnią główną i wirnikiem, rozchodowy zbiornik paliwa oraz przedział wyposażenia radiowego i elektrycznego. Odsuwane drzwi wejściowe do kabiny ładunkowej znajdują się na lewej burcie kadłuba, nad nimi wysięgnik wciągarki elektrycznej o udźwigu 150 kg. Większe ładunki (np. lekkie pojazdy terenowe) umieszczane vv ładowni poprzez rozchylane na boki drzwi z tyłu kadłuba. W wersji pasażerskiej śmigłowca do szyn w podłodze mocowane są fo­tele, z tyłu rozmieszczono szatnię, bagażnik, wentylację itp. Na belce ogonowej znajduje się statecznik poziomy (przestawialny podczas postoju na ziemi) oraz podpora ogonowa. Belka końcowa niesie wirnik pomocniczy i jest wyprofilowana tak, że służy również jako statecznik pionowy. Podwozie jest trójpunktowe, koła główne o rozmiarach 865 x 280 mm są poje­dyncze, na przedniej goleni para kół o rozmiarach 595 x 185 mm. Wirnik nośny śmigłowca jest pięciołopatowy z metalowymi łopatami prostokątnymi i głowicą wykonaną ze stali. Konstrukcja wirnika klasy­czna, przegubowa, również profil łopaty jest typowy, NACA-230. Na śmigłowcach najnowszych serii produkcyjnych na głowicy wirnika nośnego założony jest tłumik drgań. Wirnik ogonowy jest typu pchającego, trzyłopatowy, całkowicie metalowy o konstrukcji klasycz­nej.

Wyposażenie. Wyposażenie śmigłowca stanowi typowy zestaw przyrządów pilotażowo-nawigacyjnych i urządzeń radiowych. Jako pierwszy wśród śmigłowców Mila, Mi-8 otrzymał pilota automatycznego AP-34B umożliwiającego stabilizację kursu, kątów przechylenia i pochylenia oraz wysokości lotu. Zestaw wyposażenia jest bar­dzo różny w zależności od konkretnego zamówienia. Typowe urządzenia łączności śmigłowca Mi-8T to radiostacje R-842 (w wersjach cywilnych Jadro-1), R-860 (wcześniej R-833, w wersjach cy­wilnych Bakiarr20) oraz odbiornik R-852 wspólpracujący z radiokompasem ARK-U2; rozmównica po­kładowa SPU-7. Wyposażenie nawigacyjne składa się z radiokompasów ARK-9 i ARK-U2, radio­wysokościomierza RW-3 (w najnowszych seriach A-037) oraz do­pplerowskiego miernika prędkości DIW-1 (we wczesnych seriach go nie było).

Uzbrojenie. Standardowe uzbrojenie śmigłowca Mi-8TW to cztery wyrzutnie UB-16-57UD po 16 ra­kiet niekierowanych S-5 kalibru 57 mm zawieszone na wysięgnikach po bokach kadłuba. W wersji Mi­STB karabin maszynowy A-12,7 z zapasem 700 nabojów, sześć blo­ków UB-32 z rakietami niekierowa­nymi oraz 4 rakiety przeciwpancer­ne 9M17P Skorpion lub sześć 9M14M Malutka.

Rozmiary: średnica wirnika nośnego 21,288m; średnica wirnika po­mocniczego 3,908m; długość całkowita 25,244m; długość bez wirników 18,31m; wysokość całkowita 5,654m; wysokość bez wirnika ogonowego 4,73m (na postoju: 4,38m); długość ładowni 5,34m, z tylnym lukiem 7,82m; szerokość ładowni po podłodze 2,06m, maksymalna 2,34 m; wysokość ładowni 1,8m; rozstaw podwozia 4,5m; baza podwozia 4,258 m; kąt na postoju 3°42'.

Masy: własna 6835-7260 kg; star­towa normalna 11 100 kg; startowa maksymalna 12 000 kg; ładunku maksymalna 4000 kg.

Osiągi: prędkość maksymalna 250 km/h przy normalnej masie starto­wej, 230 km/h przy maksymalnej masie startowej; prędkość przelo­towa 225 km/h; pułap statyczny 1800 m; pułap praktyczny 4500 m; zasięg w locie na wysokości 500 m z pozostałością na 30 minut lotu 520 km z normalnym zapasem pa­liwa (2027 kg), 985 km z maksymal­nym zapasem paliwa (3447 kg).

Mi-BT w wersji ustawiacza min. (Archiwum)

 

 

Mil Mi-17 (Mi-8MT)

 

Na przełomie lat sześćdziesią­tych i siedemdziesiątych powstał nowy średni silnik śmigłowcowy TW3-117 o mocy startowej 1417 kW (1900 KM), czyli o 298 kW (400 KM) więcej niż TW2-117. Najpierw założono go na priorytetowe śmi­głowce bojowe Mi-24 i Mi-14, a następnie także na transportowe Mi-8. W 1976 r. powstał prototyp Mi-18 będący połączeniem płatowca Mi-8 z zespołem napędo­wym, przekładniami i wirnikami od Mi-14. Głównym konstruktorem był Wiaczesław Kuzniecow.

 

Pierwsze Mi-18 trafiły do uzbro­jenia Armii Radzieckiej w 1977 r., najpierw do służb poszukująco-ra­towniczych. Jednakże, uznając śmigłowiec za bezpośrednią mody­fikację Mi-8, wojsko nie użyło na­zwy Mi-18 i przyjęło go do uzbroje­nia z nazwą Mi-8MT (modificyrowannyj, transportnyj). Tymczasem biuro konstrukcyjne i zakład w Ka­zaniu kontynuowały prace nad Mi­18; w wyniku czego powstał śmigłowiec z wydłużonym kadłubem, omówiony w końcowej części tego rozdziału.

 

W 1981 r. postanowiono przed­stawić śmigłowiec na salonie lotniczym w Paryżu. Ponieważ pod do­tychczasową nazwą Mi-18 po­wstawała już zupełnie nowa modyfikacja, seryjny Mi-8MT na eksport nazwano Mi-17. Produkcję seryjną podjęły zakłady w Kazaniu i Ułan­Ude (w Kazaniu Mi-17 stopniowo wyparł z produkcji Mi-8, a w Ułan­Ude oba śmigłowce są produkowane równolegle). Do dziś powstało około 2500 śmigłowców Mi-8MT (Mi-17) wszystkich modyfikacji, za­równo na rynek wewnętrzny jak i na eksport. Obecnie produkcja biegnie bardzo wolno, realizowane są zamówienia na pojedyncze śmi­głowce (np. w 1994 r. rosyjskie lot­nictwo wojsk lądowych nie zakupiło ani jednego śmigłowca, 15 dostarczono lotnictwu MSW).

 

Mi-17 ma lepsze osiągi od Mi-8, zwłaszcza zasięg i wysokość lotu, jego inne zalety to większa ekono­miczność, wygoda i bezpieczeńst­wo pracy załogi. Konstrukcja płatowca nie zmieniła się istotnie, wobec czego Mi-17 podobnie jak Mi-8 przewozi do 24 żołnierzy desantu.

 

Z zewnątrz Mi-17 najprościej odróżnić od Mi-8T po znacznie krótszych gondolach silnikowych i śmigle ogonowym przeniesionym na lewą stronę statecznika piono­wego. Standardowo śmigłowce z silnikami TW3-117 mają zakładane filtry przeciwpyłowe na wlotach powietrza, ale to może być mylące bowiem są wyjątki.

 

Z nazwami tych śmigłowców jest duże zamieszanie. Za wieloma sprawami, które z zewnątrz trudno zrozumieć stoją osobiste ambicje ludzi bądź nawet całych firm (na przykład, z tego się biorą pokrętne losy nazwy Su-34 nadanej najpierw samolotowi Su-25T, a później przeniesionej na Su-27IB). Podobnie jest i w przypadku śmi­głowca Mi-17 (Mi-8MT). Niekiedy dwa właściwie identyczne śmigłow­ce noszą różne nazwy, bowiem je­den wyprodukowany został w Kazaniu, a drugi w Ułan-Ude. Ponadto oddzielne nazwy są na eksport i na rynek wewnętrzny, są także oz­naczenia wewnętrzne biura kon­strukcyjnego i to tworzone według kilku systemów. W kodzie NATO wszystkie transportowe wersje śmigłowca z silnikami TW3-117 otrzymały nazwę Hip-H.

 

Transportowe wersje Mi-17 można uporządkować następująco. Wyjściową wersją jest śmigłowiec oznaczany w Rosji jako Mi­8MT oraz na eksport jako Mi-17 (produkcji zakładu w Kazaniu), napędzany silnikami TW3-117MT. Jego modyfikacją jest pasażerski Mi-17P z fotelami dla 28 pasażerów, wentylacją ładowni, izolacją dźwiękową, szatnią itp; okna ładowni są prostokątne (jest tu bała­gan, nazwa Mi-17P jest w informacjach zakładu w Kazaniu stosowa­na także dla eksportowego śmigłowca walki radioelektronicznej).

Poniżej: Na wysięgniku u boku Mi-BMTzawieszone są dwie wyrzutnie 8-8W­20, przy kadłubie znajduje się fotokarabin do kontroli wyników strzelania. Z tyłu założono blok trzech kaset AS0-2.

 

 

Mi-8MT rosyjskiego lotnictwa wojsk lądowych podchodzi do lądowania.

Po założeniu silników wysokościowych TW3-117WM powstała wersja Mi-8MTW, produkowana w kilku podwariantach przez zakład w Kazaniu. Śmigłowiec Mi-BMTW-1 ma przeznaczenie cywilne. Śmigłowiec taki sam jak Mi­8MTW-1, ale produkcji zakładu w Ułan-Ude nosi nazwę Mi-8AMT w Rosji oraz Mi-171 na eksport (jest też wersja Mi-171 B).

 

Wojskową wersją desantową produkowaną przez zakład w Ka­zaniu jest Mi-8MTW-2. Ma ona in­ne wyposażenie (wojskowe urzą­dzenia łączności, co widać po kształcie anten na belce ogono­wej), a ponadto może przenosić uz­brojenie (karabiny maszynowe w przodzie i w tyle kadłuba oraz sześć wysięgników po bokach), ma opan­cerzenie kabiny załogi, urządzenia zakłóceniowe i rozpraszacze ciepła na dyszach silników. Wszystkie wy­żej wymienione wersje występują w różnej kompletacji wyposażenia, np. może być na nich zakładany dodatkowo radar pogodowy pod przodem kadłuba (w dwóch mody­fikacjach z nieco różnym kształtem owiewki anteny). Eksportową na­zwą obu śmigłowców, zarówno cy­wilnego Mi-8MTW-1 jak i wojskowego Mi-8MTW-2 jest Mi-17-1 W. Na jego bazie powstał także śmi­głowiec medyczny ("latający ambu­lans") Mi-17-1WA.

 

Kolejną wersją, użytkowaną za­równo przez wojsko, jak i w cywilu, jest Mi-8MTW-3 produkcji zakładu w Kazaniu. Różni się on niewielkimi zmianami w instalacjach i wyposa­żeniu. Pasażerskim eksportowym wariantem Mi-8NITW-3 jest Mi­172, przygotowany specjalnie na zamówienie Indii. Wariantem prze­znaczonym dla rejonów polarnych jest Mi-8MA Arktyka.

 

W czasie wojny w Afganistanie powszechnie użytkowany był śmigłowiec ratowniczy Mi-8MB Bissiektr. Stanowił on najniższe ogniwo w systemie ewakuacji rannych z pola walki do szpitali na terenie Afganistanu i ZSRR. Żołnierzy do­starczonych do punktów zbior­czych przez Mi-8MB przejmowały następnie samoloty sanitarne An­26 Spasatiel, lł-18 Sanitar oraz Ił­76 Skalpel. Innymi śmigłowcami poszukująco-ratowniczymi są Mi­8MD i Mi-8MTPS.

 

Mi-17 produkowany w Kazaniu jest oferowany także w wersjach z wyposażeniem specjalistycznym. Wariant aero-fotograficzny ma w tyle ładowni założony aparat fotograficzny AF-42/50, skierowany pionowo w dół. Śmigłowiec pożarniczy ma linę do desantowania 20 strażaków z wysokości do 45 m oraz podwieszony pod kadłubem pojemnik na 2000 I służący do czerpania wody z otwartych zbiorników i następnie zrzucania jej na ogniska pożaru. Obecnie OKB Mila nawiązało kontakt z południowokoreańską firDaewoo Heavy Industries i zmodernizowany Mi-17 ma być produkowany na licencji w Korei z nazwą MK-30.

 

W Czechosłowacji powstała tak­że własna wersja rozpoznania elektronicznego Mi-17Z-2 (Z od: zatavba} charakteryzująca się czterema dużymi cylindrami zawieszonymi po bokach kadłuba.

 

Na wystawie ILA'92 w Berlinie zakład w Kazaniu pokazał po raz pierwszy wersję eksportową Mi­17M, mogącą występować zarówno w wariancie cywilnym jak i wojskowym. W Dubaju w listopadzie 1993 r.przedstawiono Mi-17M w wersji "dwustronnej", lewa burta była cywilna, a prawa wojskowa, z uzbrojeniem, opancerzoną kabiną, wyrzutniami flar i rozpraszaczami ciepła na silnikach. Mi-17M napędzany jest silnikami TW3-117WM. Dzięki wzmocnionym wręgom siłowym kadłuba bierze do 5000 kg ładunku na zewnętrznym zaczepie. Otrzymał radar pogodowy z kolorowym ekranem, a także międzynarodowe systemy nawigacyjne. Cechą szczególną tej wersji (w egzemplarzu pokazanym w Dubaju) są odsuwane drzwi do ładowni po obu stronach przodu kadłuba (we wszystkich pozostałych Mi-8 i Mi­17 drzwi są tylko z lewej strony). Luk wjazdowy z tyłu kadłuba został przekonstruowany na wzór ciężkiego śmigłowca Mi-26, a dla ułatwie­nia dostępu dla pojazdów owiewkę DISS "wtopiono" w belkę ogonową.

 

Mi-8MT był standardowym radzieckim śmigłowcem transportowo-desantowym w czasie wojny w Afganistanie (obejmuję tą nazwą wszystkie jego podwarianty). Już na początku walk wprowadzono dodatkowe opancerzenie w postaci stalowych płyt o grubości 5 mm na zewnątrz po bokach kabiny, wewnątrz kabiny za fotelami pilotów oraz z przodu pomiędzy oszkleniem i tablicami przyrządów (ta ostatnia osłona była ruchoma, dla poprawienia widoczności przy lądowaniu). Masa opancerzenia na śmigłowcu Mi-8MT wynosi 180­200 kg. Później, od roku 1984, zainstalowano także środki obrony przed rakietami przeciwlotniczymi: wyrzutnie pułapek cieplnych i radiolokacyjnych, stację aktywnych zakłóceń w podczerwieni oraz roz­praszacze ciepła na wylotach silników.

 

Typowym uzbrojeniem Mi-8MT (MTW-2) jest sześć wyrzutni UB­32 lub cztery B-8 z rakietami niekierowanymi, niekiedy w przodzie kadłuba umieszczany jest ruchomy karabin maszynowy kal. 12,7 mm. W Afganistanie stosowana też była indywidualna broń żołnierzy desantu, którzy strzelali przez okna ładowni (w oknach są specjalne podpórki). Szczególnie ważny był ruchomy karabin maszynowy kal. 7,62 mm lub granatnik założony w luku awaryjnym w prawej klapie tylnych drzwi ładowni, służący do osłony śmigłowca z tyłu.

 

Najczęściej Mi-8MT (a takźe Mi-24) w Afganistanie latały z do­datkowymi zbiornikami paliwa zało­żonymi wewnątrz ładowni, co obni­żało ich możliwości zabierania ładunku lub uzbrojenia. Wśród przypadków uszkodzenia śmigłowców w Afganistanie były i takie, jak M i-8, który kładąc miny spowodował wybuch miny wcześniej postawionej na tym samym polu.

 

Z chwilą wejścia wojsk radzieckich do Afganistanu w grudniu 1979 r., wiele 4otniczych zespołów konstrukcyjnych otrzymało nowe zadania. Między innymi w zespole Mila zamówiono śmigłowiec transportowo-desantowy na ponad 30 żołnie­rzy. Chciano przy tym wykorzystać fakt, że wprowadzony właśnie do uzbrojenia Mi-8MT miał spory zapas mocy, a podstawowym ograniczeniem był brak miejsca w kabinie transportowej: choć maksymalny udźwig śmigłowca wynosił4000 kg (czyli - teoretycznie - 40 ludzi), to w ładowni mogło się zmieścić tylko 24 żołnierzy.

Pomimo wojskowego malowania jest to śmigłowiec cywilny Mi-8MTW-1 o czym świadczą anteny radiostacji na belce ogonowej. Tylne drzwi ładowni są zdjęte dla ułatwienia desantowania.

 

 

 

Mi-17 armii rządowej Afganisfanu w czasie dzialań wojennych. Śmigłowiec ma rozpraszacze ciepła założone na dyszach silników. (Archiwum)

 Zamówioną przez wojsko nową modyfikację, która zachowała pierwotną nazwę Mi-18, postanowiono wykonać przez wydłużenie kadłuba śmigłowca. W zakładzie w Kazaniu przerobiono w tym celu dwa eg­zemplarze o numerach fabrycznych 93038 i 93114 (śmigłowiec 93114 przeznaczony był do badania osiągów oraz własności lotnych, zaś 93038 -do badań zgod­ności elektromagnetycznej wyposażenia). W pierwszym etapie prac, w 1980 r. w kadłuby każdego ze śmigłowców wstawiono symetrycznie z przodu i z tyłu po dodatkowym segmencie o szerokości 50 cm. Już pierwsze próby wykazały jednak, że tak przebudowany kadłub ma niewystarczającą sztywność i powstają silne jego wibracje. Ponadto, w wyniku doświadczeń pierwszego roku wojny afgańskiej wojsko zażądało dodatkowego opancerzenia kabiny załogi, a tym samym środek ciężkości śmigłowca musiałby niedopuszczalnie przesunąć się do przodu.

 

Po pierwszych miesiącach wojny armia zażądała także poprawy osiągów śmigłowców transportowych, zwłaszcza prędkości, tak aby mogły one bardziej skutecznie współdziałać ze śmigłowcami bojowymi Mi-24. W 1982 r. przystąpiono do gruntownej przeróbki obu prototypów Mi-18. Wyjęto z nich wstawione wcześniej dodatkowe segmenty i wstawiono zamiast nich jeden o szerokości 100 cm w tylnej części kadłuba. Zmodyfikowane zostały obwody tylnej części kadłuba, co nieco zmniejszyło opór śmi­głowca w locie. Postanowiono taże schować typowe dla Mi-8 wystające na boki zbiorniki z paliwem. W tym celu ścięto spód kadłuba i paliwo umieszczono pod podłogą ładowni, wbudowując zbiorniki integralnie w konstrukcję płatowca. Tym samym poprawiła się sztywność kadłuba i zniknęły jego wibracje, główny niedostatek pierwszej wersji Mi-18.

 

Wszystkie te przedsięwzięcia doprowadziły do poprawy prędko­ści śmigłowca, a tym samym sesowne stało się założenie na Mi-18 wciąganego podwozia. Urządzono je na wzór Mi-14, z kołami główny­mi wciąganymi do niewielkich bocznych owiewek. Inne zmiany wprowadzone w Mi-18 w porównaniu z Mi-8MT to drzwi desantowe po obu stronach ładowni (w Mi­8MT są tylko na lewej burcie), mocniejsza pomocnicza jednostka na­pędowa i unowocześnione wyposażenie pokładowe.

 

Po krótkim okresie prób zakładowych oba śmigłowce Mi-18 zostały przekazane siłom powietrz­nym. W planach były dalsze zmia­ny: zamontowanie radaru meteo­rologicznego, nowych łopat z kom­pozytów szklanych, wzmocnienie silnika. Śmigłowiec Mi-18 miał zdecydowanie lepsze charakterystyki niż Mi-8MT: prędkość zwiększyła się o około 11-12% (do 270 km/h), zasięg o 10-15%, zaś jednostkowe zużycie paliwa było mniejsze o 10­12%. Maksymalny udźwig zwiększył się z 4000 kg do 5000 kg. Planowano nie tylko przestawienie linii produkcyjnej Mi-8 w Kazaniu na wytwarzanie Mi-18, ale także wykonanie przeróbek już istniejących śmigłowców Mi-8 w zakła­dach remontowych. Przejście na nowy śmigłowiec praktycznie nie wymagałoby przeszkolenia załóg.

 

Jednakże zainteresowanie śmigłowcem stopniowo malało. W czasie wojny afgańskiej, której cechą charakterystyczną było górskie rozmieszczenie lotnisk, dał o sobie znać nie nadmiar mocy silników Mi-8MT, ale nawet jej niedostatek. Silniki śmigłowców Mi-8MT i Mi-24 trzeba było modernizować poprawiając ich charakterystyki wysoko­ściowe. W tej sytuacji nie miało sensu obciążanie ich większym płatowcem i ładunkiem Mi-18. Tak­że lotnictwo cywilne nie było zain­teresowane Mi-18 i skoncentrowało finansowanie na bardziej pespektywicznym śmigłowcu tej samej klasy wagowej Mi-38. Oba zbudowane egzemplarze Mi-18 pozostały w wojsku, jeden z nich znajduje się obecnie w muzeum Centrum Doskonalenia Bojowego lotnictwa wojsk lądowych w mie­ście Torżok, na północ od Moskwy.

 

CHARAKTERYSTYKA
ŚMIGŁOWCA Mi-8MT (Mi-17)

 

Zafoga. Dwóch pilotów obok siebie w przodzie kabiny, mechanik pokładowy w przejściu do ładowni. W ładowni standardowo 24 odchyla­ne siedzenia dla żołnierzy, może być założone sześć dalszych sie­dzeń pośrodku ładowni.

Zespółnapędowyi układ przeno­szenia mocy. Dwa silniki turbośmigłowe TW3-117MT lub TW3­117WM konstrukcji zespołu S. Izo­towa o mocy startowej 1417 kW (1900 KM), w zakresie nadzwyczaj­nym po 1641 kW (2200 KM). Silniki są umieszczone obok siebie na su­ficie ładowni, na wlotach powietrza mają dwustopniowe filtry przeciw­pyłowe. Silnik pomocniczy AI-9W znajduje się w tylnej części prze­działu silnikowego, za przekładnią główną.

Instalacja paliwowa bez zmian w stosunku do Mi-8, czyli normalny zapas paliwa w wariancie śmigłow­ca z długimi zbiornikami bocznymi wynosi 2027 kg, a maksymalny z dwoma zbiornikami dodatkowymi w ładowni - 3447 kg.

Układ przenoszenia mocy klasycz­ny. Przekładnia główna WR-14 jest planetarna, trzystopniowa. Przeło­żenie wynosi 78:1, masa 810 kg. Płatowiec. Kadłub niewiele zmie­niony w stosunku do Mi-8. Na śmi­głowcach najnowszych serii produ­kcyjnych na głowicy wirnika nośnego założony jest tłumik drgań. Wir­nik ogonowy jest przeniesiony na lewą stronę belki ogonowej.

Wyposażenie. Śmigłowiec ma do­pplerowski miernik prędkości i kąta znoszenia DISS-32-90 oraz system dalekiej nawigacji A-723; opcjonalnie zakładany jest radar pogodowy 8A-813. Wyposażenie radiowe stanowi radiostacja R-863 (w wersjach wojskowych) lub Bakłar-20 (w wersjach cywilnych). Śmigłowce wojskowe zabierają kasety ASO-2W (cztery pod belką ogonową lub sześć na burtach kad­łuba), każda z 32 nabojami PPI­26-1, niekiedy także generatory zakłóceń w podczerwieni Ł-166W.

Uzbrojenie. Po bokach kadłuba mogą być założone dwa wysięgniki, każdy z trzema belkami BD3­57KRWM do zawieszania uzbroje­nia. Typowym wariantem uzbrojenia są cztery wyrzutnie B-8W-20, łącznie z 80 rakietami niekierowanymi S-8, oprócz nich mogą być podwieszane bomby o masie do 500 kg, kasety bombowe, zbiorniki z mieszaniną zapalającą, zasobniki działkowe UPK-23. Możliwe jest założenie stanowisk z ruchomym karabinem maszynowym w przodzie kabiny pilotów oraz w tylnym luku, a także wykorzystanie broni osobistej żołnierzy desantu (przez okna ładowni). Do kontroli wyników strzelania służy fotokarabin AKS­2A.

Rozmiary: długość całkowita z obracającymi się wirnikami 25,31 m; długość całkowita bez wirników 18,219 m (bez radaru); średnica wirnika nośnego 21,294 m; średnica wirnika pomocniczego 3,908 m; wysokość maksymalna 5,65 m; wysokość na postoju bez wirnika ogonowego 4,756 m; długość ładowni (bez tylnych drzwi) 5,34 m; szerokość ładowni maksymalna 2,34 m; wysokość ładowni 1,8 m; rozstaw kół głównych 4,510 m; baza pod­wozia 4,281 m.

Masy: własna 7055-7200 kg; startowa normalna 11 100 kg; startowa maksymalna 13 000 kg; ładunku wewnętrznego maksymalna 4000 kg; ładunku na zewnętrznym zaczepie maksymalna 5000 kg, wczesne modyfikacje 4500 kg.

Osiągi: prędkość maksyrnalna 250 km/h (na wysokości 500 m, masa startowa normalna); prędkość przelotowa 220-240 km/h; pułap statyczny 1760 m z silnikami TW3­117MT, 3980 m z silnikami TW3­117WM; pułap praktyczny 5000 m z silnikami TW3-117MT, 6000 m z silnikami TW3-117WM, 5700 m z silnikami TW3-117WM i włączoną instalacją odlodzeniową; zasięg praktyczny bez zbiorników dodatkowych 580 km, ze zbiornikami dodatkowymi 1100 km.

 

Uwaga: osiągi podane są w wariancie śmigłowca bez wysięgni­ków na uzbrojenie oraz rozprasza­czy ciepła.

 

Mi-18 w wersji z 1980 r., z wydłużonym kadłubem. (OKB Mila)

Mi-18 w końcowej postaci, z usztywnionym kadłubem i wciąganym podwoziem, a także z założonym uzbrojeniem oraz opancerzoną kabiną pilotów. (Dmitrij Griniuk)

 

 

 

Nowe wersje Mi-17

 

Podstawowymi średnimi śmigłowcami w Rosji są nadal Mi-8 (z silnikami TW2-117) i Mi-8MT (z silnikami TW3-117). Prace nad ich następcą Mi-38 są już opóźnione o wiele lat i jego pierwszy lot jest obecnie odłożony do 1998 r. Ponadto, zapotrzebowanie na śmigłowiec Mi-8 (Mi-17), jeden z lepszych średnich śmigłowców transportowych na świecie, jest nadal bardzo duże. Przez ponad 30lat, jakie minęły od rozpoczęcia produkcji, zbudowano ich 9000, z czego 2100 wyeksportowano do 55 krajów, Obecnie Rosjanie rozpoczęli ofensywę eksportową na nowe rynki, w tym do Ameryki Południowej. Na przykład, w dniach od 6 do 16 grudnia 1994 r. śmigłowiec Mi-17MD nr 96153 był testowany przez brazylijskie siły powietrzne, wiosną 1996 r. prezentowano Mi-17 w Argentynie, a Kolumbia pod koniec 1996 r, kupiła 10 Mi-17. Wenezuela planuje zakup 18 śmigłowców, podobnie Meksyk. Już obecnie Mi-17 użytkowane są w Ekwadorze, na Kubie, w Nika­ragui i Peru. Na drugi koniec świata, do Pakistanu w maju 1996 r. dotarły pierwsze trzy śmigłowce Mi-17 z zakupionych 12 sztuk. Inni niedawni kupcy to Sri Lanka (12 sztuk), Turcja (19) i Birma (Myanmar, dostarczone 7, zamówione jeszcze 5). Według niepotwierdzonych danych 24 śmigłowce kupiły Chiny, Według danych rosyjskiego ministerstwa przemysłu, w 1995 r. sprzedano za granicę 62 śmigłowce Mi-8 i Mi-17, zaś w pierwszej połowie 1996 r. - 18.

 

Z obu powyższych powodów (rosnącego zbytu oraz braku następcy) nabrały tempa prace nad unowocześnieniem śmigłowca i w ostatnich dwóch latach pojawiło się kilka nowych jego modyfikacji. Większa część z nich pochodzi z zakładu w Kazaniu, wiodącego producenta śmigłowca eksportowego Mi-17. Pierwszym efektem był śmigłowiec Mi­17M pokazany w czasie wystawy ILA'92 w Berlinie (egzemplarz z numerem fabrycznym 95448 i rejestracją SSSR-95448), śmigłowiec otrzymał radar pogodowy 8A813 w owiewce pod przodem kadłuba, a także międzynarodowe systemy nawigacyjne. Dzięki wzmocnionym wręgom siłowym kadłuba Mi-17M może podnieść do 5000 kg ładunku na zewnętrznym zaczepie, a dla ułatwienia załadunku szerokość bocznych drzwi powiększono z 830 mm do 1250 mm. Inną nowością był tłumik drgań na głowicy wirnika nośnego.

Niepowtarzalny kształt nosa Mi-8AMTSz z anteną stacji naprowadzania rakiet przeciwpancernych oraz stację celowika optycznego. Niedźwiedź namalowany na płycie pancernej z boku kabiny to znak zakfadu w Ułan-Ude.

 

 

Mi-17MD (RA-70y37J w takiej postaci, jak został przedstawiony w Paryżu w 1995 r. Na bocznych wysięgnikach podwieszone są czterv dodatkowe zbiorniki paliwa.

 

W tej postaci Mi-17M latał jednak niedługo. Po roku, na salonie paryskim w 1993 r przedstawiono Mi-17M (ten sam egzemplarz ze zmienioną rejestracją RA-70937) z całko wicie przekonstruowanym tyłem kadłuba Zamiast otwieranych na bokidwuczęściowych drzwi miał drzwi trzyczęściowe, na wzór cięż kiego śmigłowca Mi-26. Dwie części otwierają się na boki, zaś trzecia opada do dołu i opierając się o ziemię stanowi w rampę wjazdową. Dla ułatwienia dostępu pojazdom owiewkę DISS „wtopiono" w belkę ogonową, Mi-17M pokazano w Paryżu z systemem nadmuchiwanych pontonów do awaryjnego wodowania,

Mi-17MD Night z przemodelowariym przodem kadłuba oraz kamerą telewizyjną do obserwacji przy niskiem poziomie oświetlenia założoną obok przedniego podwozia. Śmigłowiec na zdjęciu występuje w wariancie poszukująco-ratowniczym z wciągarką LPG-300 i koszem do podejmowania rozbitków założonymi w drzwiach do ładowni. Założone są także  pontony do awaryjnego wodowania.

 

 Wewnątrz, ładowni Mi-17MD dostawiono pośrodku rząd siedzeń.

 

Pół roku później, w listopadzie 1993 r, w Dubaju przedstawiono Mi-17M w wersji „dwu­stronnej", lewa burta była cywilna, a prawa wojskowa, z uzbrojeniem, opancerzoną kabiną, wyrzutniami flar i rozpraszaczami ciepła na silnikach. Nowością wprowadzoną tym razem były dodatkowe odsuwane drzwi do ładowni po prawej stronie przodu kadłuba (we wszystkich pozostałych Mi-8 i Mi-17 drzwi są tylko z lewej strony).

 

Minęło znowu półtora roku i w czerwcu 1995 r, na salon paryski przyleciał przerobio­ny po raz kolejny prototyp z rejestracją RA­70937, nazwany teraz Mi-17MD (D od: desantnyj). Główna zmiana to inne urządzenie wnętrza kabiny ładunkowej z miejscami dla 36 żołnierzy desantu, maksymalnie można rozmieścić do 40 siedzeń.

 

Nareszcie też Rosjanom znudził się smutny kształt Mi-8 z oszklonym obłym nosem, nie zmieniany od czasów pierwszego prototypu z 1961 r. W Mi-17MD przeniesiono nieco do góry radar pogodowy 8A813 i obudowano go smukłą owiewką. Wymagało to także zmiany oszklenia kabiny pilotów w dolnej części. Ta kosmetyka wyglądu zewnętrznego zupełnie odmieniła i odmłodziła śmigłowiec,

 

I znowu minął rok. Na wystawę ILA w maju 1996 r. do Berlina ponownie przyleciał RA-70937, nazwany teraz Mi-17MD Night. Śmigłowiec przystosowano do działań w nocy poprzez montaż systemów obserwacyjnych pracujących na zasadzie wielokrotnego wzmocnienia światła księżyca i gwiazd. Pod przodem kadłuba znajduje się zdalnie poru­szana stabilizowana żyroskopowo niewielka kamera telewizyjna do obserwacji przy ni­skim poziomie oświetlenia. Kamera jest produkcji rosyjskiej firmy Geofizyka, obraz z niej jest wyprowadzany na monitor ustawiony między tablicami przyrządów obu pilotów. Narazie jest to monitor czarno-biały, docelowo będzie kolorowy, Kamera pracuje nocą przy oświetleniu co najmniej 10-5 luksa, ma także kanał dzienny (przełączanie między kanałem dziennym i nocnym jest automatyczne). Pole widzenia obiektywu wynosi 10°, zaś oś kamery porusza się w zakresie po 30° w azymucie i +30°/-50° w kącie podniesienia.

 

Szeroka jedno-częściowa rampa z tyłu Mi-17M1 Night. Owiewka DISS zostało wtopiona w belkę ogonową aby nie przeszkadzała przy załadunku.

 

  

Trzy kierowane przewodowo rakiety Malutka-2 i pakiet czterech rakiet przeciwlotniczych Igła pokazane jako uzbrojenie śmigłowca Mi-17Mn Night w Farnbnrough we wrześniu 1996 r.

 

Piloci otrzymali okulary do obserwacji w nocy ONW-III (oczki nocznowo widienija, trzeciej generacji), również produkcji firmy Geofizyka. Umożliwia one prowadzenie obserwacji przy oświetleniu od 10-5 luksa do 10 luksów, mają pole widzenia 40° i ważą 780 g. Zmieniono oświetlenie kabiny usuwając światło czerwone i wprowadzając niebiesko­zielone, nie zakłócające obserwacji przez okulary. Wnętrze kabiny pomalowano na czarno.

 

Inna zmiana w RA­70937 pokazanym w Berlinie to po raz kolejny przebudowana tylna rampa, Po dwuczęściowej i trzyczęściowej, obecnie jest ona jednoczęściowa, z płaską opuszczaną do dołu platformą,

 

 

Cztery rakiety przeciwpancerne Szturm oraz dwie rakiety przeciwlotnicze Igła na bocznvm wysięgniku Mi-8AMTS

 

Mi-17MD Night pokazany w Berlinie był modyfikacją poszukująco-ratowniczą, z założoną w lewych drzwiach wciągarką LPG-300 z koszem dla trzech ludzi(standardowo na Mi-8/Mi-17 montowana jest wciągarka LPG­150M o udźwigu 150 kg). Na kołach głównych oraz na burtach przodu kadłuba doda­no nadmuchiwane pontony służące do awa­ryjnego wodowania. Pływaki otwierają się w ciągu 2 sekund i utrzymują śmigłowiec na wodzie 20-30 minut. Wewnątrz ładowni śmi­głowiec zabiera 3 tratwy dla 10 osób każda oraz kamizelki ratownicze dla załogi.

 

Na kolejną wystawę w Farnborough we wrześniu 1996 r. Mi-17MD Night RA-70937 przybył z uzbrojeniem (jedynie z lewej strony kadłuba). Po raz pierwszy zaprezentowano w tym charakterze rakiety przeciwpancerne Malutka-2 i przeciwlotnicze Igła. Na wysię­gniku zawieszona była wyrzutnia z czterema rakietami Malutka-2, a obok cztery rakiety przeciwlotnicze 9M39 Igła.

 

Malutka (w NATO AT-3 Sagger) jest jedną z najstarszych rosyjskich rakiet przeciwpancernych, w wersji 9M14M była stosowa­na jeszcze w latach sześćdziesiątych na Mi­8TB, Rakieta jest naprowadzana przewodowo przez operatora siedzącego w kabinie śmigłowca. Malutka jest obecnie wycofana z uzbrojenia, ale duża ich liczba znajduje się jeszcze w magazynach. Dlatego zakład KBM (Konstruktorskoje Biuro Maszynostrojenija) z Kołomny zaproponował wymianę w składowanych rakietach głowic bojowych oraz silników. W ten sposób powstała Malutka-2 z powiększoną przebijalnością pancerza (z 460 do 800 mm) i prędkością lotu (ze 115 do 130 m/s). Zasięg pozostał bez zmian (3000 m).

 

PilotMi-17MD Night w hełmie z zamocowanymi okulara­mi do obserwacji w nocv ONW-III.

 

 

 

 

Śmigłowcowy zestaw Igła-W jest odmianą przenośnego rakietowego zestawu przeciwlotniczego z rakiet9M39 naprowadzaną pasywnie na podczerwień. Minimalny zasięg rakiety wynosi 800 m, maksymal­ny 5200 m, wysokość lotu celu od 20 m do 3500 m.

 

Na tym nie koniec przemian śmigłowca RA­70937. W przygotowaniu znajduje się kolejna wersja, w której podstawową zmianą będzie nowa kabina pilotów. Zamiast królujących przez dziesięciolecia w Mi-8 przyrządów analogowych zastosowane będą wielofunkcyjne monitory ciekłokrystaliczne. Jest to docelowy wariant, który będzie produkowany dla rosyjskiego lotnictwa wojskowego jako Mi-8MTW-5 (obecnie w produkcji są wersje MTW­1, -2 i -3, wersja Mi­8MTW-4 pozostała tylko na papierze, obecnie przerodziła się właśnie w Mi-8MTW-5).

 

Latem 1996 r. kanadyjska firma Kelowna Flightcraft otrzymała z Kazania jeden egzemplarz Mi-17, który ma być wzorcem dla wersji Mi-17KF Kittiwake, przygotowywanej jako oferta do konkursu na śmigłowiec poszukująco­ratowniczy dla sił zbrojnych Kanady. Do drugiej połowy 1997 r. Kanadyjczycy mają zainstalować na śmigłowcu nowoczesne wyposażenie pokładowe. Kabina śmigłowca Mi-17KF będzie przygotowana przez firmę Honeywell i ma zawierać system przyrządów pokładowych EDZ-765, radiowysokościomierz AA-300, kolorowy radar pokładowy P-700, zintegrowany system radiowy Primus II, a także dopplerowski system nawigacyjny firmy Marconi i inne. Zgodnie z umową, firma Kelowna będzie sprzedawać zestawy modernizacyjne montowane zarówno na śmigłowce produkowane w Kazaniu, jak i na będące już w użyciu. Drugi z zakładów produkujących Mi-8, Ułan-Ude przedstawił w Farnborough'96 swoją uzbrojoną modyfikację śmigłowca, konkurencyjną wobec Mi-17MD pochodzącego z zakładu w Kazaniu. Był to Mi-8AMTSz (Sz od szturmowoj), który otrzymał system uzbrojenia przejęty z najnowszych wersji Mi-24. Oprócz tego śmigłowiec pozostał niezmieniony w stosunku do wyjściowej wersji Mi-8AMT. W przeciwieństwie do kazańskiego Mi-17MD nie przerabiano kabiny ładunkowej, nie ma radaru ani urządzeń do obserwacji w nocy.

 

Uzbrojenie śmigłowca Mi-8AMTSz składa się, oprócz zwykłych dla Mi­8IMi-17 rakiet niekierowanych, bomb i zasobników działkowych, tak­że z kierowanych rakiet przeciwpancernych 9M 114 Szturm (zasięg 5000 m, przebijalność pancerza 500 mm) i 9M 120 Ataka (zasięg 5800 m, przebijalność pancerza 800 mm) oraz z rakiet przeciwlotniczych 9M39 Igła. Rakiety podwieszane są na czteropociskowych wyrzutniach, typowo śmigłowiec zabiera dwie wyrzutnie po cztery rakiety Szturm lub Ataka, jedną wyrzutnię z dwiema lub czterema rakietami Igla oraz wyrzutnię rakiet nie­kierowanych B8W20A.

 

Do celowania i naprowadzania rakiet przeciwpancernych służy umieszczony pod przodem kadłuba stabilizowany żyroskopowo celownik optyczny Raduga-Sz (w położeniu mar­szowym jest zakryty stalową osłoną). W sa­mym przodzie kadłuba założono antenę ra­diowego układu naprowadzania rakiety, co nadało mu niepowtarzalny kształt. Stanowi­sko operatora uzbrojenia przeciwpancerne­go dodano między fotelami pilotów, nieco wysunięte do przodu.

 

Oprócz uzbrojenia, na Mi-8AMTSz zainstalowano także środki samoobrony: płyty pancerne po bokach kabiny i na podłodze, wyrzutnie flar, rozpraszacze ciepła na dyszach silników, a zbiorniki paliwa wypełniono przeciwwybuchową pianką poliuretanową. Założenie uzbrojenia nie zmienia możliwości transportowych śmigłowców Mi-17MD i Mi-8AMTSz, oczywiście w ramach dopuszczalnej masy startowej.

 

Trudną do wyjaśnienia zagadką było przez wiele lat, dlaczego wciąż produkowana jest także wersja Mi-8 ze starszymi silnikami TW2­117, choć równolegle od wielu lat wytwarzane są także znacznie nowocześniejsze śmigłowce Mi-8MT (Mi-17) z silnikami TW3-117. Odpowiedź jest prosta - tylko ta wersja jest obecnie certyfikowana do przewozu pasażerów. Sytuacja zmieni się dopiero po uzyskaniu certyfikatu przez nowe śmigłowce pasażersko-transportowe Mi-171 PT (produkowany w Ułan-Ude) i Mi-172PT (produkowany w Kazaniu). Oba są odmianami śmigłowców Mi­171 i Mi-172 odpowiadającymi wymaganiom FAR-29 (certyfikat dla Mi-172PT jest oczeki­wany jesienią 1996 r.).

 

Przy okazji poznajmy jeszcze jedną mo­dyfikację Mi-17, tym razem wykonaną w jed­nym egzemplarzu w węgierskich zakładach remontowych. Jest to śmigłowiec Mi-17-1W przerobiony na zamówienie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rumunii do przewozu bardzo ważnych osobistości. W kabinie jest 11 foteli, bufet, szatnia i toaleta, Rozbudowano awio­nikę montując radar pogodowy Bendix/King RDR2000, system nawigacyjny KNS-81, stację aktywnej odpowiedzi KT76A itp. Po bokach kadłuba, nad ładownią zamocowano dwa dodatkowe zbiorniki paliwa, każdy na 490 litrów, wzięte z samolotu myśliwskiego MiG­21.

 

Śmigłowiec Mi-17-1 W lotnictwa rumuńskiego w wersji do przewozu bardzo ważnych osobistości. Po bokach kadłuba zamontowano dwa dodatkowe zbiorniki paliwa, w przodzie kadłuba radar pogodowy.

 

Mi-SAMTSz pokazany w Farnhorough we wrześniu 1996 r.

 

 

 

CHARAKTERYSTYKA

ŚMIGŁOWCA Mi-17MD

Night.

Załoga.

Dwóch pilotów siedzi obok siebie w przodzie kabiny, mechanik pokładowy w przejściu do ładowni. W ładowni standardowo umieszczone są 24 odchy­lane siedzenia dla żołnierzy wzdłuż burt ładowni oraz rząd 10 siedzeń pośrodku. Maksymalnie moż­na założyć do 40 siedzeń.

 

Zespół napędowy i układ przenoszenia mocy.

Napęd stanowią dwa silniki turbośmigłowe TW3­117WM lub TW3-117MT o mocy nadzwyczajnej 1641 kW, 2200 KM (wyłączone filtry przeciwpyło­we), mocy startowej 1417 kW,1900 KM (filtry włą­czone) i mocy nominalnej 1268 kW,1700 KM. Moc startową silników ograniczono do 1417 kW (1900 KM) ponieważ przekładnia główna nie jest w stanie przekazać mocy większej niż 2834 kW (3800 KM), moc nadzwyczajna wykorzystywana jest jedynie wtedy, gdy drugi silnik nie pracuje. Silnik pomocni­czy AI-9W znajduje się w tylnej części przedziału silnikowego, za przekładnią główną. Paliwo o łącznej objętości około 2700 litrów (2100 kg) mieści się w zbiorniku rozchodowym nad sufi­tem ładowni oraz dwóch długich zbiornikach umo­cowanych na zewnątrz po bokach kadłuba. Przy przebazowaniu można dodatkowo założyć do czte­rech (w dotychczasowych wersjach śmigłowca tyl­ko dwóch) zbiorników o pojemności po 915 I(709 kg) wewnątrz kabiny ładunkowej lub zawiesić czte­ry zbiorniki pod bocznymi wysięgnikami (dotychczas dodatkowe zbiorniki paliwa mogły być zakładane jedynie wewnątrz ładowni). Maksymalny zapas paliwa ze zbiornikami dodatkowymi wynosi około 4900 kg. Układ przenoszenia mocy z przekładnią główną WR­14 pozostał bez zmian w stosunku do Mi-8MT (Mi­17).

 

Płatowiec.

Przód kadłuba został przemodelowany i lekko wy­dłużony. Dodano odsuwane do tyłu drzwi na prawej burcie ładowni (szerokość 830 mm, wysokość 1390 mm), lewe drzwi poszerzono z  830 do 1250 mm. Tylna rampa jest jednoczęściowa, opuszczana mechanicznie. Z powodu założenia prawych drzwi, benzynowy ogrzewacz powietrza KO-50 przeniesiono sprzed prawego bocznego zbiornika paliwa do góry, nad drzwi. Dla ułatwienia dostępu do tylnej rampy antenę miernika prędkości DISS wbudowano wewnątrz belki ogonowej. Na głowicy wirnika nośnego zamontowany jest tłumik drgań. Na kołach głównych oraz po bokach przodu kadłuba można zakładać pontony do awaryjnego wodowania.

 

Wyposażenie.

Śmigłowiec ma dopplerowski miernik prędkości i kąta znoszenia DISS-32-90, system bliskiej nawigacji i lądowania przyrządowego Kurs MR-70, system dalekiej nawigacji A-723, odbiornik znaczników ARW-RK, radar pogodowy 8A813S. Wyposażenie łączności stanowi radiostacja R-863. W wariancie docelowym Mi-8MTW-5 posiadać ma nowoczesny system pilotażowo-nawigacyjny z komputerem pokładowym.

 

Uzbrojenie.

Po bokach kadłuba śmigłowca mogą być założone dwa wysięgniki, każdy z trzema belkami BD3­57KRWM do zawieszania uzbrojenia. Maksymalny udźwig uzbrojenia wynosi 1500 kg (sześć bomb po 250 kg, ale w większości wariantów podwieszeń zajęte są jedynie cztery wysięgniki z dostępnych sześciu, Typowym wariantem są cztery wyrzutnie 8W-20, łącznie z 80 rakietami niekierowanymi S-8. Oprócz nich mogą być podwieszane bomby o ma­sie do 250 kg, kasety bombowe, zbiorniki z mieszaniną zapalającą, zasobniki działkowe UPK-23-250. Możliwe jest zainstalowanie stanowisk z ruchomym karabinem maszynowym w przodzie kabiny pilotów oraz w tylnym luku (PKT), a także wykorzystanie broni osobistej żołnierzy desantu (cztery karabinki automatyczne i dwa ręczne karabiny maszynowe strzelające przez okna ładowni). Do kontroli wyników strzelania służy fotokarabin AKS-2A. Możliwe jest zastosowanie na Mi-17MD uzbrojenia kierowanego. rakiet przeciwlotniczych Igła-W (najczęściej cztery rakiety w jednym bloku) oraz kierowanych przewodowo rakiet przeciwpancernych Malutka-2 (dwie wyrzutnie po trzy rakiety). Śmigłowiec Mi-8AMTSz otrzymał system uzbrojenia Szturm-W ze śmigłowca Mi-24W i zabiera przeciw­pancerne rakiety kierowane Szturm (ub Ataka (dwa bloki po cztery rakiety) oraz rakiety przeciwlotnicze Igła-W.

 

Rozmiary:

długość całkowita z obracającymi się wirnikami                     25,33 m;

długość bez wirników                                                           18,465 m;

średnica wirnika nośnego                                        21,294 m;

średnica wirnika pomocniczego                                            3,908 m;

wysokość maksymalna                                                         5,534 m;

wysokość na postoju bez wirnika ogonowego                     4,756 m;

szerokość śmigłowca z wysięgnikami na uzbrojenie          7,466 m;

długość ładowni (bez tylnych drzwi)                                5,34 m;

szerokość ładowni maksymalna                                2,34 m;

wysokość ładowni                                                     1,8 m;

rozstaw kół głównych                                                 4,510 m;

baza podwozia                                                                    4,281 m,

 

Masy:

startowa normalna                                                  11 100 kg;

startowa maksymalna                                              13 500 kg;

ładunku wewnętrznego maksymalna                                      4000 kg;

ładunku na zewnętrznym zaczepie maksymalna                     5000 kg.

 

Osiągi:

prędkość maksymalna                                             262 km/h;

prędkość maksymalna z normalną masą startową        250 km/h;

prędkość maksymalna z maksymalną masą startową    230 km/h;

prędkość przelotowa                                               220-240 km/h;

pułap statyczny

z silnikami TW3-117MT                                                     1760 m,

z silnikami TW3-117WM                                                    3980 m;

pułap praktyczny z normalną masą startową

z silnikami TW3-117MT                                                     5000 m,

z silnikami TW3-117WM                                                   6000 m;

pułap praktyczny z maksymalną masą startową

z silnikami TW3-117MT                                                     4100 m,

z silnikami TW3-117WM                                               4800 m;

zasięg maksymalny z czterema

zbiornikami dodatkowymi                                                    1600 km,