Antonow An-71

 

Piotr Butowski

 

Po pamiętnym starciu powietrznym nad Libanem w 1982 r w ZSRR rozpoczęto program prac nad nowymi systemami walki elektronicznej, rozpoznania i kierowania W walce tej lotnictwo izraelskie rozgromiło Syryjczyków min. dzięki obezwładnieniu systemu obrony powietrznej przez zakłócenia elektroniczne oraz użyciu powietrznego stanowiska dowodzenia E-2C Hawkeye.

Jeszcze w 1982 r zespół Antonowa otrzymał zadanie zbudowania pary samolotów samolotu wczesnego ostrzegania An-71 oraz współpracującego z nim samolotu walki elektronicznej. Miały one działać na szczeblu operacyjno-taktycznym i uzupełniać strategiczną parę A-50 i lł-76PP. W czwartym kwartale 1982 r opracowano projekt wymagań technicznych dla samolotu wczesnego ostrzegania oraz pierwszy, kilkustronicowy projekt samego samolotu. Proponowano dwa warianty samolotu, z różnymi typami systemu radiotechnicznego. W pierwszym projekcie był to system pracujący w zakresie decymetrowym z antenami rozmieszczonymi we wspólnym talerzu nad kadłubem, drugi pracować miał w zakresie centymetrowym, a anteny miały być umieszczone po bokach przodu i tyłu kadłuba.

Jako nosiciela rozpatrywano kilka samolotów od An-12 poprzez An-32 i An-72 do całkowicie nowej konstrukcji. Długo trwało poszukiwanie optymalnego umieszczenia anteny systemu wczesnego ostrzegania, która z jednej strony znacznie zmieniała aerodynamikę samolotu, a z drugiej - nie mogła być zacieniana przez konstrukcję płatowca. Ostateczną decyzję Siły Powietrzne ZSRR podjęły w marcu 1983 r wybierając samolot utworzony na bazie An-72 z anteną umieszczoną nad kadłubem Przeprowadzone do tego czasu analizy były tak dogłębne, że od razu przystąpiono do technicznego projektowania samolotu, pomijając fazę projektu wstępnego i makiety Pozostawał jeszcze do rozstrzygnięcia sposób zamocowania anteny systemu radiotechnicznego na specjalnym wysięgniku nad środkiem kadłuba, czy też na usterzeniu pionowym. Ostatecznie anteną umieszczono na usterzeniu, choć wymagało to całkowitej przebudowy tylnej części kadłuba. Kadłub stał się krótszy o 4 m, statecznik pionowy otrzymał skos do przodu i znacznie większą cięciwę. Usterzenie poziome przeniesiono na kadłub (w samolocie An72 usterzenie jest w kształcie litery T) i nadano mu silny wznios.

Ponieważ po montażu aparatury elektronicznej masa samolotu znacznie się zwiększyła, za napęd An-71 wzięto dwa silniki D436K (modyfikacja silnika D-36 z samolotu An-72) o ciągu zwiększonym do 7355 kN (7500 kG). Mimo to nie gwarantowały one bezpiecznego startu w przypadku awarii jednego silnika i dlatego w tylnej części kadłuba samolotu ukośnie wbudowany jest dodatkowy silnik startowy RD-38A (izdielije 60) o ciągu 28,44 kN (2900 kG).

Oficjalna uchwała rządu o budowie samolotu An-71 została podjęta 9 stycznia 1984 r. kiedy kształt samolotu był już w podstawowym zarysie określony Pracami nad An-71 kierował Aleksandr Iwanowicz Naumienko. Pierwszy prototyp An-71 powstał jako przeróbka pierwszego lotnego egzemplarza An-72 (An-72-004, w sumie był to czwarty prototyp An-72, ale pierwszy przeznaczony do prób w locie). Samolot otrzymał duży napis "Aerofłot" na kadłubie i rejestrację cywilną SSSR-780151. Pierwszy lot An-71 nastąpił 12 lipca 1985 r w Kijowie, oblatywała samolot załoga dowodzona przez Aleksandra Tkaczenko. W maju 1986 r samolot otrzymał komplet urządzeń elektronicznych.

Drugi prototyp An-71 był przeznaczony do prób statycznych i powstał jako przeróbka prototypu An-72-01, czyli pierwszego prototypu An-72, również przeznaczonego do prób statycznych. Trzeci egzemplarz An-71 (drugi przeznaczony do prób w locie) zbudowano na bazie seryjnego egzemplarza An-72. Samolot ten, z rejestracją SSSR-780361, wystartował po raz pierwszy 28 lutego 1986 r pilotowany przez załogę Georgija Łysinko. Do przerwania prób An-71 pod koniec 1990 r pierwszy samolot wykonał 387 lotów, a drugi - 362. Większość lotów na obu prototypach wykonał Sergiej Maksimow.

Przeznaczeniem An-71 jest obserwacja przestrzeni powietrznej, wykrywanie i śledzenie znajdujących się tam obiektów oraz naprowadzanie na wykryte cele własnych samolotów myśliwskich. Działając nad morzem samolot może prowadzić obserwację powierzchni wody i wykrywać okręty nawodne.

W toku prób przebadano trzy różne typu systemu radiotechnicznego, opracowywane kolejno przez biuro konstrukcyjne Wega-M. Najbardziej zaawansowanym z nich był system Kwant zamontowany na samolocie An-71-03. W konstrukcji samolotu wprowadzono ekrany osłaniające załogę przed działaniem promieniowania elektromagnetycznego. Samolot może działać autonomicznie poza stałą bazą w czasie do 30 dni, korzystając z lotnisk gruntowych. Według informacji ANTK Antonowa, próby An-71 prowadzone w latach 1985-1990 potwierdziły zakładane charakterystyki tak samolotu, jak i lego wyposażenia.

W latach 1982-1983 projektowana była także pokładowa wersja An-71K przeznaczona dla lotniskowca Admirał Kuzniecow. Prace te przerwano we wczesnym stadium, ponieważ samolot był za ciężki dla startu z trampoliny {przewidywano zmontowanie trzech wbudowanych silników startowych oraz pięciu przyspieszaczy rakietowych!). Pod koniec lat osiemdziesiątych powstawał prototyp samolotu An-88, będącego innym rozwiązaniem samolotu wczesnego ostrzegania. Robiono go na bazie An-72 z antenami systemu radiotechnicznego rozmieszczonymi wzdłuż boków kadłuba Budowy tego samolotu nie dokończono.

Jak wiele radzieckich samolotów wojskowych lotnictwa specjalnego, również An-71 latał w cywilnym malowaniu, a dodatkowo na kadłubie niósł niewielki napis JeS UWD (jedinaja sistiema uprawlenija wozdusznym dwiżenijem - połączony system kierowania ruchem powietrznym) W czasie salonu w Żukowskim w sierpniu 1995r. firma Antonowa otrzymała zezwolenie na przekazanie pierwszych informacji o An-71 (sam samolot pozostał w Kijowie ze względu na duże koszty przetransportowania go do Moskwy). Oferowano go nie tylko dla użytkowników wojskowych, ale również do kierowania cywilnym ruchem powietrznym.